3 keer vergaderen of 2 uur spelen? ‘Het is niet alleen leuk, je bent écht aan het werk!’
Met het team bij elkaar. Gevulde mokken en koekjes op tafel. Het Optimaal Digitaal Spel ligt klaar en iedereen zit met tipkaarten in de hand. Ook een collega met een visuele beperking kan dankzij haar voorleesbril meedoen. Spelen maar! Zo kan een dinsdagmiddag met spelleider Ybinh Le eruitzien. Samen prioriteiten bepalen voor het verbeteren van de dienstverlening en meteen concrete acties afspreken. Wat normaal 3 vergaderingen kost, lukt nu in 2 uur. En volgens Ybinh levert het spel vaak nog iets anders op: collega’s die écht naar elkaar luisteren.
Wat is eigenlijk de bedoeling?

Ybinh werkt al 20 jaar bij waterschappen en is momenteel senior datasteward bij Waterschap Hollandse Delta. Daarnaast is ze spelleider van het Optimaal Digitaal Spel. Hoewel ze zich als datasteward bezighoudt met gegevens en informatie, begint haar werk volgens haar niet bij data, maar bij de mens. “Je verzamelt gegevens omdat je iets wilt betekenen voor de mens. Je wilt ergens op sturen en hebt daarvoor informatie nodig. Je moet ook aan mensen uitleggen waarom je dat doet, in direct duidelijke taal,” vertelt Ybinh met een knipoog.
“Is de bedoeling van wat je doet niet duidelijk? Dan doet in de keten iedereen zijn eigen deel. Dat doen ze zo goed mogelijk, maar wel met ruimte voor eigen interpretatie”, vertelt Ybinh. De gevolgen van een onduidelijk doel kunnen zijn: het verzamelen van (te) veel gegevens, het opstellen van (te) veel regels, het onnodig veel van de gebruiker vragen en het niet in staat zijn om uit te leggen waarom je dat eigenlijk doet. Het Optimaal Digitaal Spel helpt teams om samen stil te staan bij wat ze willen bereiken. En vervolgens te bepalen wat daarvoor nodig is.
Van tipkaarten naar concrete acties
Hoe gaat dat in zijn werk? Vooraf bepaalt het team aan welk vraagstuk het wil werken. Tijdens het spel kiezen deelnemers tipkaarten die zij belangrijk vinden om hun doel te bereiken. Ze leggen hun keuzes aan elkaar uit, bepalen samen de prioriteiten en vertalen die naar concrete acties.

“Dat kan snel gaan”, vertelt Ybinh. “In 2 uur tijd weet je wat prioriteit heeft en welke activiteiten weinig energie kosten, maar veel impact hebben.” Deelnemers spreken ook af wie welke actie oppakt. Dat levert soms grappige momenten op. Zo plakten spelers die Ybinh ooit begeleidde hun gekozen actie op een papiertje op hun voorhoofd. De foto én hun actie gingen het projectdossier in.
Maar na het spel begint het echte werk. Ybinh benadrukt daarom altijd dat deelnemers zelf verantwoordelijk zijn voor het vastleggen, uitvoeren en opvolgen van hun acties. Als spelleider helpt ze het team op weg. Daarna moet het team zelf aan de slag.
Echt naar elkaar luisteren
Ybinh ziet dat collega’s tijdens het spelen beter naar elkaar luisteren. Iedere deelnemer kiest vanuit zijn eigen kennis en ervaring welke tipkaarten belangrijk zijn. En juist die verschillen maken het gesprek interessant. Waarom vindt de ene deelnemer een bepaalde tipkaart belangrijk, terwijl een andere juist een andere kaart kiest? “Dan hoor je dat deelnemers voor het eerst echt naar elkaar luisteren: ‘Oh ja, zo had ik er nog nooit over gedacht.'”
Dat herkent Ybinh in alle teams die ze begeleidt. Het maakt niet uit of het gaat om een scrumteam, een groep collega’s die aan duurzaamheid werkt of een projectgroep met mensen van verschillende organisaties. Door hun keuzes te bespreken, krijgen deelnemers meer begrip voor elkaars perspectief.
En dat is volgens Ybinh de kracht van het spel. “Je leert samen effectiever en efficiënter naar een gezamenlijk doel te werken. Maar ik vind vooral die teambuilding mooi: dat je naar elkaar luistert.”
Als spelleider houd je het team een spiegel voor
Collega’s uit verschillende vakgebieden vragen Ybinh om het spel te begeleiden. Soms kennen collega’s haar al als spelleider, soms stelt ze zelf voor om het spel te gebruiken wanneer ze merkt dat een team ergens tegenaan loopt.
Tijdens de speelsessie volgt ze de stappen van het spel, maar kijkt ze ook naar wat er in de groep gebeurt. Welke kaarten kiezen de deelnemers? Waar ligt hun aandacht? En wat ontbreekt er? “De kaarten die een team kiest, laten zien waar de collega’s zich op richten en waar het voor hen over gaat. Tegelijk kun je dan ook zien wat er ontbreekt. Zijn ze allemaal op processen gericht? Is er ook gedacht aan collega’s van andere afdelingen en bestuurders? De kaarten geven dat weer. Zo is meteen zichtbaar wat de gedachtegang van de hele groep is.” Als spelleider kan Ybinh daarop doorvragen. Zo helpt ze deelnemers om niet alleen hun eigen keuzes te onderbouwen, maar ook stil te staan bij wat ze mogelijk over het hoofd zien.
Zo haal je het meeste uit het spel

Voor een geslaagde sessie zijn volgens Ybinh 2 dingen belangrijk. Allereerst moet het team een gezamenlijk doel hebben. Waar willen de deelnemers aan werken? Daarnaast moet er iemand met mandaat aan tafel zitten. Want als de deelnemers enthousiast afspraken maken, maar vervolgens niet de ruimte krijgen om die uit te voeren, schiet het spel zijn doel voorbij.
Lees hier meer tips voor het spelen van Optimaal Digitaal.
Voor wie bouwen we het eigenlijk?
Het Optimaal Digitaal Spel is voor allerlei vraagstukken te gebruiken. Ook voor een onderwerp waar Ybinh zich al langer voor inzet: gebruikers betrekken bij het ontwikkelen en verbeteren van overheidsproducten en -diensten. Onlangs dacht ze mee over een nieuwe speelset van het Optimaal Digitaal Spel. De speelset helpt teams om samen te bespreken hoe ze gebruikers vaker en structureler kunnen betrekken.
Dit is een onderwerp dat ook bij Waterschap Hollandse Delta aandacht verdient, vindt Ybinh. “Bij de oplevering van een project kan het team Beheer en Onderhoud vaak niet zomaar verder met wat het overgedragen krijgt. Er zijn reviews en er komt feedback binnen, maar die komen van de opdrachtgever en niet altijd direct van de gebruiker. Wat is het probleem van de gebruiker precies? Wie is de gebruiker voor wie we deze oplossing bedacht hebben? En is die gebruiker al gehoord?” Volgens Ybinh is het daarom belangrijk om eindgebruikers al tijdens het ontwerpen te betrekken. Zo sluiten oplossingen beter aan bij wat gebruikers willen of nodig hebben. De nieuwe speelset Gebruikers betrekken kan daarbij helpen.
Laat mensen het gewoon ervaren
Of je nu werkt aan betere dienstverlening, een nieuw project of de samenwerking binnen je team: volgens Ybinh kan het Optimaal Digitaal Spel op veel verschillende manieren waardevol zijn. “Het is niet alleen leuk, je bent ook echt aan het werk! Samenwerken kan zowel leuk als efficiënt zijn. Daar is dit een goed hulpmiddel voor.”
Haar advies aan iedereen die overweegt het spel te spelen of zelf als spelleider een sessie te begeleiden? “Laat mensen het gewoon ervaren.”